Dinh dưỡng cho bé ăn dặm - HUGGIES® Việt Nam
Tất cả các chuyên mục
Thực phẩm và thức ăn dặm cho bé
Giấc ngủ của bé
Những cột mốc phát triển quan trọng của bé
Chăm sóc sức khỏe cho bé
Chăm sóc trẻ mới lọt lòng
Cho con bú
Phát triển của bé qua từng tháng
Sự thay đổi của bé qua các tuần
Sữa công thức
Khoảng thời gian đặc biệt

Dinh dưỡng cho bé ăn dặm

Dinh dưỡng cho bé ăn dặm

1. Tầm quan trọng của việc cho bé ăn dặm

Trong sáu tháng đầu đời, nhu cầu dinh dưỡng của bé khá đơn giản: bé chỉ cần bú sữa mẹ hoặc sữa công thức. Nhưng ở sáu tháng tiếp theo, sữa mẹ không còn đáp ứng đủ nhu cầu dưỡng chất của bé.

Việc cho bé ăn bổ sung hay còn gọi là ăn dặm sẽ giúp bù đắp sự thiếu hụt dưỡng chất và giúp bé phát triển toàn diện. Tuy nhiên, mẹ cần lưu ý ăn dặm chỉ có khả năng bổ sung chứ không thể thay thế sữa mẹ, bé vẫn cần được bú sữa mẹ hoặc sữa công thức cho đến khi bé được 12 tháng tuổi mẹ nhé!

2. Thời điểm phù hợp cho bé ăn dặm

Chọn thời điểm phù hợp cho bé ăn dặm vô cùng quan trọng, vì ăn dặm quá sớm sẽ không tốt cho hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện của bé, trong khi ăn dặm quá trễ lại dẫn đến nguy cơ trẻ bị suy dưỡng. Trẻ 6 tháng tuổi là giai đoạn phù hợp để bắt đầu ăn dặm, song song với bú sữa mẹ hoặc sữa công thức đến tháng thứ 12.

Dù vậy, trên thực tế chính bé mới là người xác định thời điểm phù hợp cho bản thân mình. Bố mẹ cần chú ý cho bé ăn dặm đúng cách, đồng thời quan sát một số biểu hiện như liệu trẻ có thể ngồi để nhai, nuốt đúng cách hoặc có thể nhai thức ăn bằng nướu được chưa trước khi quyết định cho trẻ ăn dặm. 

3. Nguyên tắc cho bé ăn dặm

Khi bé mới bắt đầu ăn dặm, mẹ nên lưu ý cho bé ăn từ ít đến nhiều, từ loãng đến đặc. Thức ăn của bé lúc đầu nên được xay hoặc nghiền thật mịn, đồng thời không nên nêm thêm bất kỳ gia vị nào như mắm, muối hay hạt nêm.

Tổ chức Y tế Thế giới chia quá trình ăn dặm của bé thành bốn giai đoạn theo mức độ phát triển vận động của bé: 

1. Giai đoạn thứ nhất: cho bé ăn bằng thìa loại thức ăn được nghiền nhuyễn, một hoặc hai lần mỗi ngày.

2. Giai đoạn thứ hai: là lúc kỹ năng vận động của bé phát triển mạnh mẽ. Lúc này bạn có thể tập cho bé tiếp xúc với thức ăn thô vì bé đã có thể điều khiển các cử động tay nhanh nhẹn rồi. 

3. Giai đoạn thứ ba: bạn nên tập cho bé ăn những thức ăn không cần xay nhuyễn và đặc hơn bởi vì kỹ năng vận động của bé tiếp tục phát triển mạnh. Giai đoạn này bạn nên để cho bé tự ăn các miếng thức ăn nhỏ. 

4. Giai đoạn thứ tư: bé đã tự ăn thành thạo và có thể cùng ăn chung với cả nhà mà không cần phải nấu món riêng. 

4. Nhóm thực phẩm chính trong chế độ ăn dặm của bé 

Trẻ 6 tháng tuổi sẽ bị thiếu hụt năng lượng và chất sắt, do sữa mẹ không còn đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cho sự phát triển vượt bậc của bé ở giai đoạn này. Mẹ có thể thiết kế thực đơn ăn dặm bổ sung các dưỡng chất như sắt , canxi, vitamin A cho bé dựa trên 4 nhóm thực phẩm chính sau đây:

  • Tinh bột: ngũ cốc ăn dặm, bột gạo, gạo lứt, các loại đậu
  • Chất đạm: sữa mẹ, sữa công thức, nước luộc thịt, thịt/tôm/cá xay nhuyễn, trứng
  • Chất béo: lạc, vừng, mỡ động vật
  • Chất xơ, vitamin: trái cây mềm, rau củ quả tươi xay nhuyễn

Nhằm đảm bảo bé yêu được thu nạp đầy đủ dưỡng chất, mẹ nên đa dạng hóa thực đơn ăn uống cho bé bằng cách kết hợp nhiều thực phẩm trong cùng một nhóm và nhiều nhóm thực phẩm khác nhau.

Tuy nhiên, mẹ cũng nên lưu ý không nhất thiết là bữa ăn nào cũng phải ăn đủ tất cả nhóm thực phẩm. Ăn mỗi loại thực phẩm một ít sẽ giúp trung hòa các thành phần thức ăn không phù hợp với cơ thể của bé. Việc đa dạng hóa thực phẩm cũng giúp bé khám phá những mùi vị khác nhau, tạo ra sự thích thú trong việc ăn uống.

5. Chế biến thức ăn dặm an toàn cho bé   

Có 3 nguyên tắc mẹ cần nhớ khi chế biến thức ăn dặm cho bé yêu: chọn thực phẩm đa dạng, nguồn thực phẩm sạch, tươi, ngon và hạn chế dùng thực phẩm đã qua chế biến.

Nguồn thực phẩm đa dạng sẽ giúp bé tiếp thu được nhiều chất dinh dưỡng và phát triển toàn diện. Mẹ có thể đánh giá một thực đơn đa dạng hay chưa bằng cách xem thức ăn có nhiều màu sắc hay không, ví dụ, trái cây màu đỏ có nguồn vitamin C dồi dào, rau củ xanh và vàng chứa hàm lượng vitamin A cao, thịt trắng cung cấp đạm và sắt vvv...

Nguyên liệu mẹ lựa chọn để chế biến thức ăn dặm cho bé cần phải đảm bảo tươi, ngon, hợp vệ sinh, không chứa vi sinh vật hay bất kỳ hóa chất độc hại nào. Trước khi chế biến, mẹ cần làm sạch tay, bộ dụng cụ làm bếp cũng như khay chứa đồ ăn của bé.

Ngoài ra, mẹ nên hạn chế cho trẻ ăn thực phẩm đã qua chế biến, vì thức ăn càng ít chế biến thì hàm lượng dinh dưỡng càng cao và chứa càng ít chất bảo quản, chất tạo màu, chất tạo hương vị và phụ gia. Những hợp chất này hoàn toàn không tốt cho sức khỏe của trẻ nhỏ.

6. Một số câu hỏi thường gặp về việc cho bé ăn dặm   

Nên cho bé ăn ấm, nóng hay lạnh?

Đa số các bé thường thích thức ăn có nhiệt độ bằng với nhiệt độ trong phòng của bé, tuy nhiên một số bé lại thích thức ăn hơi ấm hơn, như nhiệt độ của sữa mẹ. Bạn nên chưng bát ăn của bé trong một bát nước nóng để có được món ăn ấm nóng như bé ưa thích.

Hãy cẩn thận nếu bạn hâm nóng thức ăn bằng lò vi sóng bởi vì nhiệt độ tỏa ra trong thức ăn thường không đều - nếu bé bất ngờ ăn phải một ngụm thức ăn nóng có thể khiến bé bị hoảng và có thể làm bỏng miệng bé.  

Có nên nêm đường, muối hoặc nước mắm vào thúc ăn dặm không?

Theo chỉ dẫn lâm sàng của Bộ Y Tế, thức ăn dặm cho bé dưới 1 tuổi không nên nêm thêm gia vị gì vào, chỉ cần lấy chất ngọt tự nhiên từ rau củ, thịt cá là tốt nhất. Việc nên thêm nhiều gia vị sẽ ảnh hưởng không tốt đến thận và sức khỏe của bé.

Nên cho bé ăn dặm nhiêu là đủ?

Về nguyên tắc thì bố mẹ có thể cho bé ăn dặm 2 bữa xen kẽ với sữa lúc bé 6 tháng tuổi và tăng dần sang 3 bữa 1 ngày như người lớn sau 9 tháng tuổi. Tuy nhiên, chính bé sẽ là người quyết định ăn nhiều hay ăn ít, vì mỗi bé có một nhịp độ tăng trưởng, phát triển và khả năng tiêu hóa riêng.

Nhìn chung, đối với bé dưới 2 tuổi thì điều quan trọng nhất vẫn là cho bé ăn đầy đủ chất, không cần ép bé ăn nhiều, vì sữa vẫn là nguồn thực phẩm chính cung cấp năng lượng và dinh dưỡng.

Tại sao bé không muốn ăn dặm?

Có nhiều lý do khiến bé không thích ăn dặm, hoặc bé bắt đầu chịu ăn nhưng sau đó lại trở nên biếng ăn. Dưới đây chỉ là một số yếu tố ảnh hưởng đến việc ăn uống của bé:

  • Bé bắt đầu mọc rang nên biếng ăn, đây chỉ là tình trạng tạm thời
  • Bé bắt đầu biết đi và ham chơi, nên tạm thời không còn quan tâm đến ăn uống
  • Bé chưa làm quen được với một món mới, có thể bạn phải cố gắng hơn 10 lần để tập cho bé ăn thử món mới đó. Bạn đừng nhầm lẫn biểu hiện từ chối của bé với việc bé hoàn toàn không thích món đó nhé!
  • Khi mệt bé cũng thường không thích ăn, nhưng tình trạng đó sẽ qua nhanh. Tốt hơn hết là bạn nên tránh ép bé ăn trong khi bé đang mệt hoặc đang cáu kỉnh. Bạn hãy chọn thời điểm thích hợp để cho bé ăn. 

Trẻ tập ăn dặm cần uống gì? 

Thận của bé vẫn chưa hoàn thiện như của người lớn để xử lý chất thải sau tiêu hóa. Khi bé bắt đầu ăn dặm, chúng ta cần chú ý lượng nước trong ngày của bé, điều này đặc biệt quan trọng khi dùng thức ăn dặm để thay thế sữa.

Chất lỏng tốt nhất cho bé ở độ tuổi này là nước lọc. Tuy nhiên, bé vẫn chưa biết cách thể hiện cho bạn biết khi nào bé khát, nên bạn cần cho bé uống nước liên tục trong ngày, đồng thời kiểm tra lượng nước bé uống.

Một chút nước trái cây được không?

Trên thực tế, nước trái cây thường không mang lại cho bé nhiều dưỡng chất. Với trẻ dưới 6 tháng tuổi, mẹ hoàn toàn không nên cho trẻ uống nước trái cây.

Một số trẻ không gặp vấn đề gì khi uống nước trái cây (nếu uống vừa phải), nhưng uống quá nhiều có thể dẫn đến rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy và có thể ảnh hưởng đến khẩu vị của bé, thậm chí nếu trầm trọng hơn, có thể ảnh hưởng đến phát triển thể chất của bé.

Khi nào trẻ có thể uống sữa bò?

Tốt nhất không nên cho trẻ dưới một tuổi uống sữa bò, để giảm thiểu nguy cơ dị ứng, cũng không nên cho trẻ uống sữa bỏ để bỏ hẳn sữa mẹ, sữa công thức hay các thức ăn dặm. 

các câu hỏi thường gặp về việc cho bé ăn dặm

7. Một số lời khuyên về dinh dưỡng cho bé

Cho bé bú sữa mẹ/sữa công thức trước

Mẹ nên cho bé bú sữa mẹ hoặc sữa công thức trước khi cho ăn dặm để bảo đảm bé hấp thụ đầy đủ những dưỡng chất thiết yếu và các thành phần bảo vệ sức khỏe cho bé. Điều này cũng sẽ giúp bé đỡ quấy khóc vì đói trước khi bạn bắt đầu cho bé ăn, và sẽ tạo một không khí nhẹ nhàng và thoải mái cho bé. Khi bé được 9 tháng tuổi thì quy trình này nên đảo ngược lại, nghĩa là cho bé ăn dặm trước rồi mới bú sữa.

Từ sữa đến thức ăn nghiền rồi đến thức ăn không cần xay nhuyễn

Chính vì phải thay đổi chế độ ăn uống từ hoàn toàn bú sữa mẹ sang thức ăn có mùi vị, bé sẽ cần thời gian để làm quen với món ăn mới. Bạn phải đảm bảo rằng thức ăn của bé được nấu kỹ hoặc được nghiền nhuyễn (bằng tay, máy xay hoặc dụng cụ chế biến thức ăn cho trẻ) để tạo thành một dạng chất lỏng mịn như sữa chua. Mẹ có thể sử dụng sữa mẹ hoặc sữa công thức để hòa thức ăn cho bớt đặc nhé.

Đừng bỏ bữa

Với nhịp sống xô bồ ngày nay, việc bé bị nhỡ bữa chính hoặc bữa ăn dặm rất dễ xảy ra. Nhưng bạn hãy cố gắng đừng rơi vào vòng xoáy đó.

Cung cấp một lượng dưỡng chất đều đặn suốt cả ngày sẽ giúp bé có đủ năng lượng cần thiết cũng như đảm bảo sự phát triển trí não lẫn thể chất của bé. Bỏ bữa hoặc thậm chí ăn muộn hơn thường lệ chỉ 10 phút thôi cũng có thể khiến bé yêu của bạn trở nên cáu kỉnh và khó chịu. 

Đặc biệt chú ý đến chất sắt

Khi bé khoảng 6 tháng tuổi, lượng sắt có sẵn trong cơ thể bé từ lúc sinh ra bắt đầu giảm đi. Bé yêu của bạn cần được bổ sung chất sắt để tăng trưởng và phát triển khỏe mạnh. Vì thế, trẻ từ 6 tháng tuổi được khuyên nên ăn ngũ cốc bổ sung chất sắt dành cho trẻ em. 

Vung vãi thế mà vui

Mẹ nên để bé có cảm giác thích thú với việc ăn uống bằng cách thoải mái để bé khám phá khi ăn. Khuyến khích bé vui vẻ ăn tức là bạn phải chấp nhận để bé tự cảm nhận được thức ăn, vung vãi khắp bàn, thậm chí một số bé còn thích bôi thức ăn vào người, hay nghịch ngợm gắn các mẩu thức ăn lên tai, lên đầu nữa!

Bạn có thể đặt bé ở một nơi thoải mái và dễ lau chùi, ví dụ như trên ghế đẩu và đeo yếm dãi cho bé cùng một chiếc khăn tay hoặc khăn mặt ẩm mềm bên cạnh.

Hãy kiên nhẫn

Khi thêm thực phẩm mới vào thực đơn của bé, mỗi lần mẹ chỉ nên tập cho bé ăn thử một món mới thôi và để bé thử ăn món đó trong khoảng 3 đến 5 ngày. Làm như thế, nếu cơ thể bé có phản ứng không tốt thì bạn sẽ dễ dàng xác định được loại thức ăn nào là nguyên nhân.

Bé yêu cũng có cá tính

Mỗi người chúng ta đều có cách hành xử riêng và các bé cũng không ngoại lệ. Mỗi bé đều có thể trạng, cá tính, sở thích, khả năng, kỹ năng và ngưỡng chịu đựng khác nhau.

Một số bé có thể biết cầm thìa từ rất sớm trong khi các bé khác phải luyện tập nhiều lần. Một số bé sớm thể hiện tính độc lập khi thích được tự ăn hơn là được bạn cho ăn. Mẹ không nên quá ép buộc bé theo một quy chuẩn nào nhé.

Sản phẩm thay thế sữa bò

Chúng ta đều biết rằng sữa công thức hay sữa mẹ cung cấp đầy đủ dưỡng chất cần thiết cho trẻ dưới một tuổi. Vì thế không nên dùng các sản phẩm khác để thay thế sữa mẹ và sữa công thức trong giai đoạn này.

Tuy nhiên có thể cho bé dùng một ít để làm cho chế độ ăn của bé đa dạng hơn, như một loại nước uống bổ sung hoặc trộn chung vào món ăn chính khi nấu hay khi khuấy bột ngũ cốc cho bé. Và chỉ nên cho bé dùng sau bữa ăn chính để bé không quá no trước khi ăn.

Các sản phẩm thay thế sữa gồm:

  • Đậu nành, nhiều loại sữa đậu nành hiện nay có bổ sung canxi (cụ thể là những loại được làm từ đậu nành nguyên chất).
  • Các loại chứa quả hạt như sữa hạnh nhân (chứa nhiều chất béo cần thiết và canxi).
  • Yến mạch (đặc biệt là loại ít đường và được cho là tốt cho hệ thần kinh).
  • Gạo (có thể chứa nhiều đường).

8. Thực phẩm không tốt cho thực đơn ăn dặm của bé 

Dưới đây là gợi ý về những thực phẩm bé không nên ăn ở những độ tuổi nhất định: 

  • Mật ong: trẻ dưới 12 tháng tuổi không nên ăn mật ong bởi vì mật ong có chứa một lượng lớn đường đơn chất và bào tử của vi khuẩn Clostridium Botulinum. Mặc dù loại vi khuẩn này vô hại với người lớn nhưng lại gây cho trẻ chứng táo bón, thay đổi khẩu vị, ngủ li bì và thậm chí là bỏ bú dẫn đến bị mất nước và viêm phổi.
  • Trà: có chứa chất tannin làm giảm lượng nước trong cơ thể, do đó giảm khả năng hấp thụ sắt của bé.
  • Các loại hạt: không nên cho trẻ nhỏ ăn nhóm thực phẩm này để tránh nguy cơ nuốt phải và dị ứng. Cho bé ăn bột làm từ các loại hạt sẽ tốt và an toàn hơn. Thực phẩm nhỏ và cứng: nên tránh cho bé ăn các loại hạt, bỏng ngô, nho và đậu nguyên hạt phòng trường hợp bé bị mắc nghẹn.
  • Rau chân vịt: bé dưới một tuổi không nên ăn loại rau này, tránh gặp phải một vài vấn đề do axit oxalic gây nên.
  • Sản phẩm nguyên hạt: không phù hợp sử dụng cho trẻ nhỏ do có chứa hạt, tuy nhiên bánh mì nguyên cám thì lại tốt cho bé.
  • Sữa đậu nành, sữa bò, sữa dê, sữa hạnh nhân hoặc sữa yến mạch: không phù hợp sử dụng thay thế sữa công thức.
  • Sản phẩm ít béo không phù hợp cho trẻ dưới hai tuổi vì chúng không cung cấp đủ nhu cầu năng lượng cho trẻ.
  • Những thức uống có chứa caffeine như trà, cà phê, cola, các loại nước uống có caffeine hoặc chất Guarana đều không tốt cho trẻ em.
  • Đường và muối không nên thêm vào thức ăn của trẻ em bao gồm cả ngũ cốc điểm tâm, cháo đặc và thức ăn nướng lò.
  • Nước ép trái cây không tốt cho trẻ nhỏ (trừ khi được pha loãng) vì dễ dẫn đến nguy cơ sâu răng và tiêu chảy (đặc biệt là nước ép táo).
  • Thức uống có ga hoặc nước ngọt chứa nhiều đường và chất làm ngọt nhân tạo vì thế

Lưu ý khi cho bé ăn dặm

  • Nằm lòng nguyên tắc ăn từ ít đến nhiều, từ loãng đến đặc, luôn lấy sạch xương cá, vỏ tôm hoặc các miếng cứng
  • Ưu tiên thức ăn được làm từ các sản phẩm còn nguyên chất, chẳng hạn như bánh mì, ngũ cốc nguyên hạt hay sữa đậu nành xay từ hạt nguyên chất
  • Cho bé ăn những thực phẩm tươi ngon, giàu chất dinh dưỡng và không có chất phụ gia. Mẹ có thể thêm vào 1 chút dầu ăn vào thức ăn dặm của bé để bổ sung năng lượng và giúp bé hấp thụ các chất khác tốt hơn
  • Tránh việc để bé bị nhỡ bữa chính hoặc bữa ăn dặm
  • Mỗi lần mẹ chỉ nên tập cho bé ăn thử một món mới và để bé thử ăn món đó trong khoảng 3 đến 5 ngày

Bé ở giai đoạn 6 tháng tuổi đặc biệt cần nhiều sự chăm sóc từ bố mẹ, vì đây là giai đoạn cơ thể bé cần nhiều chất dinh dưỡng hơn để phát triển. Mẹ có thể nhận được sự tư vấn thêm về vấn đề ăn dặm của bé khi truy cập vào Góc chuyên gia Huggies.

Thông tin này được lấy từ trang mạng xã hội Bí quyết dinh dưỡng dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ của Leanne Cooper. Leanne là một chuyên gia dinh dưỡng giàu kinh nghiệm và là mẹ của hai bé trai hiếu động.

 

EmptyView

Huggies Power of Hugs

BÀI VIẾT CÙNG CHỦ ĐỀ