"Nếu không được chơi đùa, bé sẽ giống như tù nhân bị nhốt sau cánh cửa mở ra thế giới sống động, muôn màu bên ngoài. Chơi đùa không chỉ là một phương cách học tập kỹ năng cuộc sống hàng ngày. Sự thôi thúc sáng tạo và gặt hái thành quả thông qua vui chơi còn giúp trẻ khôn lớn về mặt thể chất lẫn trí não … Chơi đùa là một trong những cách giúp trẻ có thể phát triển khả năng giải tỏa căng thẳng trong cuộc sống. Chơi đùa còn là một khóa an toàn, giúp trẻ dần chấp nhận nỗi sợ hãi và lo lắng quá độ." Theo Tổ chức Thế giới về Giáo dục Trẻ Em (OMEP).
Trẻ em có một ham muốn tự nhiên là chơi đùa. Thậm chí những đứa trẻ trong gia đình nghèo khó nhất cũng hào hứng khi chơi. Chơi đùa là một phần thiết yếu trong quá trình lớn dần lên của bé. Nó giúp bé học hỏi và hiểu biết về thế giới. Nghiên cứu cho thấy những đứa trẻ được chơi đùa sẽ hạnh phúc hơn những đứa trẻ khác.
Mỗi bé là một cá thể đặc biệt. Mỗi bé đều có một cá tính riêng, dù còn bé. Theo đúng nghĩa của từ đó, mỗi bé hành động và chơi theo cách riêng của mình, và qua đó bộc lộ khả năng đặc biệt của mỗi bé.
Bé cần có một người lớn hỗ trợ và một môi trường an toàn để phát triển tốt nhất các kỹ năng và sự sáng tạo. Trước tiên bé tìm đến bố mẹ hay những người chăm sóc mình để gắn kết. Do đó, bạn cần dành thời gian cho trẻ để tạo mối quan hệ khăng khít và tạo sự kích thích cần thiết cho sự phát triển của bé. Thông qua vui chơi, bạn sẽ biết cách gần gũi bé hơn. Chơi đùa thường thay thế cho sự giao tiếp đơn thuần bằng lời nói. Khi bé lớn hơn, bạn bè, gia đình và thầy cô giáo cũng sẽ đóng vai trò quan trọng như bố mẹ trong giai đoạn đầu.
Lợi ích của chơi đùa
Chơi đùa giúp bé tìm hiểu về bản thân mình và môi trường chung quanh thông qua việc tiếp thu và luyện tập các kỹ năng. Khi tạo ra một thế giới cho riêng mình, bé có thể tự do thử nghiệm và làm chủ những tình huống mới.
Ví dụ, chơi với ô tô, máy bay hay thuyền giúp bé có cơ hội học hỏi về các phương tiện giao thông. Tương tự như thế, khi tự mình tạo ra những tình huống để nhập thân vào, bé được làm quen với luật giao thông, tai nạn, tốc độ và trải qua những điều kỳ diệu khác, tưởng tượng mình trôi bồng bềnh trong nước hay có thể bay như chim.
Chơi đùa còn giúp bé hiểu biết về thế giới bên ngoài tùy theo mức độ nhận biết phù hợp với lứa tuổi. Bé có thể diễn lại những việc bé đã trải qua và biến những tình huống đó trở thành một phần của thế giới nội tâm của bé.
Trong quá trình chơi đùa bé tự tạo cho mình cá tính. Bé học cách kiểm soát và phát triển các mối quan hệ với nhiều người. Qua những trò chơi như làm “bố mẹ”, “bác sĩ” hay “cô giáo”, bé cũng ít nhiều bộc lộ sở thích, khả năng của mình. Chơi đùa còn giúp bé có thể biểu đạt cảm xúc như lo lắng, sợ hãi. Điều này giúp bé dần thích nghi với những cảm giác khó chịu và giải tỏa sự căng thẳng. Trò chơi "bác sĩ và y tá" là một ví dụ điển hình.
Các hình thức chơi đùa
Bé sẽ phát triển về mặt tình cảm, xã hội, trí tuệ và thể trạng qua một chuỗi trình tự của nhiều giai đoạn khác nhau. Những yêu cầu trong khi chơi đùa sẽ thay đổi theo độ tuổi và mức độ phát triển của bé. Chơi đùa sẽ giúp bé phát triển qua các giai đoạn này.
Qua từng giai đoạn phát triển, bé sẽ tham gia vào các hoạt động vui chơi khác nhau:
- Trò chơi khám phá là hoạt động vui chơi ban đầu dành cho bé sơ sinh hay chập chững biết đi. Bé biết về môi trường chung quanh thông qua các giác quan. Điều quan trọng là bé nhận được những kích thích đúng và được chơi những đồ chơi phù hợp như đồ chơi di động để bé nhìn, đồ chơi có phát ra tiếng nhạc để bé lắng nghe, các đồ chơi để bé cầm, sờ và ngậm vào miệng.
- Bé có thể nhìn ngắm đồ chơi, ngậm, sờ và dùng mũi ngửi đồ chơi. Nhờ những hoạt động này, bé sẽ phát triển khả năng sử dụng các giác quan. Khi lớn hơn, trẻ sẽ học cách điều khiển cử động của mắt, lúc đầu phải có tác nhân kích thích sau đó là có chủ định. Bé lớn hơn sẽ cầm chặt đồ chơi và rướn người với lấy đồ vật. Trong khi đó, bé đi chập chững lại thích chơi với đồ vật chuyển động như quả bóng hay xe ô tô. Các bé còn thể hiện sự thích thú khi chơi các trò chơi vận động / phản ứng như đồ chơi nẩy lên các trung tâm vui chơi hay màn hình có nhạc.
- Trò chơi xây dựng cho thấy dấu hiệu đầu tiên của kỹ năng lên kế hoạch và sử dụng có ý thức các vật liệu và đồ chơi. Bằng việc xây dựng tòa tháp từ các khối hình, bé sẽ hình thành ý niệm về kích cỡ và hình dạng. Niềm vui có chủ đích đầu tiên mà bé tạo ra là đánh đổ tòa tháp rồi xây dựng lại.
- Trò chơi năng động. Khi bé bắt đầu biết bò hay biết đi, bé trở nên linh hoạt hơn, thích di chuyển và chạm vào mọi thứ để tìm hiểu khu vực chung quanh mình. Đây là lứa tuổi mà bạn khó quản lý nhất vì bé muốn khám phá mọi thứ của mình. Đây cũng là giai đoạn mà bé đi chập chững khiến bạn cảm thấy thật phiền muộn vì nghĩ con mình nghịch phá quá.
Những gì bé đang làm chính là sự học hỏi và khám phá thế giới của bé, một thế giới đang mở rộng dần mỗi ngày, một thế giới hứa hẹn nhiều điều mới lạ. Bé cũng nhận biết những khả năng đang dần hoàn thiện của mình và nghĩ mình có thể làm được mọi thứ. Xác định giới hạn là điều quan trọng để bé biết được các giới hạn an toàn vì trong lúc khám phá thế giới đang mở rộng trước mắt thì cũng có thể đôi lúc sẽ gặp nguy hiểm. Bé chập chững biết đi thích tập luyện các kỹ năng vận động và tỏ ra rất năng động. Sân chơi là nơi trẻ có đầy đủ cơ hội để vận động và chơi đùa.
- Trò chơi giả đóng vai. Thật dễ thương khi thấy bé bắt đầu bắt chước hành động của người chăm sóc bé và hiểu các vai trò khác nhau trong cuộc sống. Bé sẽ theo bạn khắp nơi và muốn làm những việc bạn đang làm. Bạn nên chuẩn bị sẵn một vài cái lọ và một ít chén bát trong một ngăn kéo đặc biệt để bé có thể cùng bạn nấu nướng hay rửa bát.
- Trò chơi tưởng tượng. Khi trí tưởng tượng phát triển và bé có thể phân biệt giữa thế giới thực và thế giới tưởng tượng, trò chơi tưởng tượng sẽ rất phù hợp. Ghế trở thành xe hơi, xếp ghế thành một dãy thành tàu hỏa và bé sẽ trở thành người lái tàu thổi còi khi ‘đoàn tàu’ chuyển bánh. Trong trò chơi này, bé học về các vai trò khác nhau và cách nhận biết mọi thứ đang xảy ra xung quanh. Bé tự do sáng tạo những tình huống mới và học cách làm chủ tình huống khi vui chơi tự do.
- Trò chơi giao tiếp. Khi bé học tiểu học, bạn bè ngày càng trở nên quan trọng trong giao tiếp hàng ngày. Bé trở thành thành viên của một nhóm đội, sinh hoạt với bạn bè cùng trang lứa và giữ vai trò nào đó trong nhóm là điều có ý nghĩa hết sức quan trọng với bé. Bé nhận biết vị trí của mình trong môi trường hoạt động thông qua “phương pháp làm thử và phạm lỗi”. Tham gia câu lạc bộ hay hoạt động nhóm giúp các kỹ năng của bé phát triển hơn và tăng cường tiếp xúc với những nhóm bạn khác trong nhiều bối cảnh khác nhau. Nhờ đó, bé hiểu biết về sự độc đáo của mỗi cá nhân và sự chấp nhận của xã hội.
- Trò chơi cần khéo léo. Trong những năm tiểu học, bé sẽ phát triển hơn nữa các kỹ năng hoàn thành công việc thông qua các hoạt động đòi hỏi một số kỹ năng cụ thể như: thủ công, những trò chơi vận dụng suy nghĩ và hoạt động thể thao.
Bé cũng sẽ hoàn thiện các kỹ năng vận động, trí thông minh, óc sáng tạo. Một số kỹ năng cụ thể sẽ giúp bé định hình nên tính cách, ưu và khuyết điểm của mình.
Kết luận
Chơi đùa rất quan trọng đối với bé. Thế nên, người lớn cần hướng dẫn và kích thích bé chơi đùa bằng cách cho bé thời gian, không gian và bạn chơi. Theo dõi sở thích của bé, mang đến cho bé những trò chơi mới là việc làm quan trọng giúp bé lớn lên theo từng giai đoạn phát triển khác nhau.
Chơi đùa là niềm vui và giúp bé khám phá con đường bước vào thế giới thực rộng lớn. Cùng chơi với bé là hạnh phúc và cũng là đặc quyền của bạn.
